Chương thứ mười bốn

From Wikiversity
Jump to navigation Jump to search

Quân tử tố kỳ vị nhi hành, bất nguyện hồ kỳ ngoại. Tố phú quý, hành hồ phú quý; tố bần tiện, hành hồ bần tiện; tố di địch, hành hồ di địch; tố hoạn nạn hành hồ hoạn nạn; quân tử vô nhập nhi bất tự đắc yên.

君 子 素 其 位 而 行, 不 願 乎 其 外. 素 富 貴 行 乎 富 貴; 素 貧 賤 行 乎 貧 賤; 素 夷 狄 行 乎 夷 狄; 素 患 難 行 乎 患 難; 君 子 無 入 而 不 自 得 焉.


Tại thượng vị bất lăng hạ, tại hạ vị bất viên thượng; chính kỷ nhi bất cầu ư nhân tắc vô oán; thượng bất oán thiên, hạ bất vưu nhân.

在 上 位 不 陵 下,在 下 位 不 猨 上,正 己 而 不 求 於 人, 則 無 怨, 上 不 怨 天, 下 不 尤 人.


Cố quan-tử cư dị dĩ sĩ mệnh; tiểu nhân hành hiểm dĩ kiểu hạnh.

故 君 子 居 易 以 俟 命; 小 人 行 險 以 幸.


Tử viết: xạ hữu tự hồ quân tử; thất chư chính hộc, phản cầu chư kỳ thân.

子 曰: 射 有 似 乎 君 子; 失 諸 正 鹄, 反 求 諸 其 身.


Dịch nghĩa:

Người quân tử căn cứ vào địa vị hiện tại của mình mà hành động, không ham cái ở ngoài bổn phận của mình. Ở vào địa vị giàu sang, thì làm theo cách giàu sang; ở vào địa vị nghèo hèn, thì làm theo cách nghèo hèn; ở vào địa vị di địch thì làm theo cách di địch; ở vào cảnh hoạn nạn, thì làm theo cách của người trong hoạn nạn. Quân tử dù ở vào hoàn cảnh nào cũng tự tìm thấy niềm vui của mình (không vì ở vào cảnh nào mà không tự đắc).

Ở địa vị cao, không chèn ép bắt nạt người dưới; ở địa vị thấp, không vin trèo nịnh bợ người trên; giữ đúng bản thân mình mà không xin xỏ người khác, thì không có gì phải oán hận, trên không oán Trời, dưới không trách người.

Cho nên người quân tử cư xử bình dị để chờ mệnh Trời, còn kẻ tiểu nhân thì mạo hiểm để cầu may.

Khổng Tử nói: "Phép bắn cung có chỗ giống như đạo quân tử. Bắn không trúng đích, thì hãy trở lại tìm nguyên nhân ở chính bản thân mình".