Chương thứ mười ba

From Wikiversity
Jump to navigation Jump to search

Tử viết: đạo bất viễn nhân; nhân chi vi đạo nhi viễn nhân, bất khả dĩ vi đạo. Thi vân: phạt kha phạt kha, kỳ tắc bất viễn, chấp kha dĩ phạt kha, nghễ nhi thị chi; do dĩ vi viễn; cố quân tử dĩ nhân tri nhân, cải nhi chỉ.

子 曰: 道 不 遠 人; 人 之 爲 道 而 遠 人, 不 可 以 爲 道. 詩 云: 伐 柯 伐 柯, 其 則 不 遠, 執 柯 以 伐 柯, 睨 而 視 之; 猶 以 爲 遠; 故 君 子 以 人 知 人, 改 而 止.


Dịch nghĩa:

Khổng Tử nói: "Đạo vốn chẳng xa người. Người ta nếu muốn thực hành đạo mà rời xa con người, như thế thì không thể thực hành được đạo". Kinh thi nói: "Đẽo cán búa, đẽo cán búa! Thì cách thức đâu có xa (mẫu cán búa ở ngay trư mắt đó). Tay cầm cái búa để gọt đẽo một cái cán búa, chỉ liếc mắt đã có thể nhìn thấy ngay mẫu, mà còn lấy làm xa". Cho nên người quân tử dùng cái đạo lí vốn sẵn có ở người để uốn nắn sửa chữa con người, kì đến khi uốn nắn sửa chữa được mới thôi.


Trung thứ vi đạo bất viễn, thi chư kỷ nhi bất nguyện, diệc vật thi ư nhân.

忠 恕 违 道 不 遠, 施 潴 己 而 不 願, 亦 勿 施 於 人.


Dịch nghĩa:

Phẩm chất "trung thứ" khác với đạo Trung dung không xa. Điều gì thực hiện cho bản thân mình mà mình không muốn, thì cũng đừng áp đặt cho người khác.


Quân tử chi đạo tứ, Khâu vị năng nhất yên. Sở cầu hồ tử dĩ sự phụ, vị năng giã; sở cầu hồ thần dĩ sự quân, vị năng giã; sở cầu hồ đệ, dĩ sự huynh, vị năng giã; sở cầu hồ bằng hữu tiên thi chi, vị năng giã; dung đức chi hành, dung ngôn chi cẩn; hữu sở bất túc, bất cảm bất miễn; hữu dư bất cảm tận, ngôn cố hạnh, hạnh cố ngôn; quân tử hồ bất tháo tháo nhĩ.


君 子 之 道 四, 丘 未 能 一 蔫, 所 求 乎 子, 以 亊 父, 未 能 也; 所 求 乎 臣 以 亊 君, 未 能 也; 所 求 乎 苐 以 亊 兄, 未 能 也; 所 求 乎 朋 友, 先 施 之, 未 能 也; 庸 德 之 行, 庸 言 之 謹, 有 所 不 足, 不 敢 不 勉. 有 餘, 不 敢 盡, 言 顧 行, 行 顧, 君 子 乎 不 慥 慥 爾.


Dịch nghĩa:

Đạo của người quân tử có bốn điều, Khâu tôi chưa làm được một: Điều gì mình yêu cầu ở con, thì mình đem điều đó mà thờ bố, điều này tôi chưa làm được; Điều gì mình yêu cầu ở người thuộc hạ, thì mình đem điều đó mà thờ vua, điều này tôi chưa làm được; Điều gì mình yêu cầu ở người em, thì đem điều đó mà thờ anh, điều này tôi chưa làm được; Điều gì mình yêu cầu ở bạn bè thì đem điều đó mà thực hiện trước với bạn bè mình, điều này tôi chưa làm được. Về việc thi hành những phẩm đức bình thường, cần thận trọng nói năng thường ngày, nếu có chỗ bất túc, thì chẳng dám không cố gắng vươn lên, nếu làm được nhiều hơn nói, thì cũng chẳng dám nói hết. Nói lời phải chú ý đến việc làm của mình, việc làm phải chú ý đến lời nói. Người quân tử có lẽ nào không chăm chắm thực hành điều đó?