Chương thứ mười chín

From Wikiversity
Jump to navigation Jump to search

Tử viết: Võ Vương, Châu Công kỳ đạt hiếu hỹ hồi. Phù hiếu giả, thiện kế nhân chi chí, thiện thuật nhân chi sự giả dã.

子 曰:「武 王、 周 公, 其 達 孝 矣 乎. 夫 孝 者, 善 繼 人 之 志, 善 述 人 之 事 者 也.

Xuân thu tu kỳ tổ miếu, trần kỳ tông khí, thiết kỳ thường y, tiến kỳ thi thực.

春 秋,修 其 祖 廟, 陳 其 宗 器, 設 其 裳 衣, 薦 其 時 食.

Tông - miếu chi lễ, sở dĩ tự chiêu mục dã. Tự tước, sở dĩ biện quí tiện dã. Tự sự, sở dĩ biện hiền dã.

宗 廟 之 禮, 所 以 序 昭 穆 也. 序 爵, 所 以 辨 貴 賤 也. 序 事, 所 以 辨 賢 也.

Lữ thù hạ vị thượng, sở dĩ đãi tiện dã. Yến mao, sở dĩ tự xỉ dã.

旅 酬 下 為 上, 所 以 達 賤 也. 燕 毛 所 以 序 齒 也.

Tiễn kỳ vị, hành kỳ lễ, tấu kỳ nhạc, kính kỳ sở tôn, ái kỳ sự thân, sự tử như sự sinh, sự vong như sự tồn, hiếu chi chí giã.

踐 其 位, 行 其 禮, 奏 其 樂, 敬 其 所 尊, 愛 其 所 親, 事 死 如 事 生, 事 亡 如 事 存, 孝 之 至 也.

Giao Xã chi lễ, sở dĩ sự Thượng đế dã. Tông miếu chi lễ sở dĩ tự hồ kỳ tiên dã. Minh hồ Giao Xã chi lễ. Đế Thường chi nghĩa, trị quốc kỳ như thị chư chưởng hồ. Hứa đệ thập cửu chương.

郊 社 之 禮,所 以 事上 帝 也. 宗 廟 之 禮,所 以 祀 乎 其 先 也. 明 乎 郊 社 之 禮,禘 嘗 之義 ,治 國 其 如 示 諸 掌 乎.」 右第十九章.


Dịch nghĩa:

Khổng Tử nói: "Võ Vương và Chu Công có thể nói là đạt tới tột bậc đạo hiếu rồi chăng? Gọi rằng hiếu, tức là khéo biết nối chí tiền nhân, khéo biết hoàn thành sự nghiệp của tiền nhân.

Mùa xuân và mùa thu sửa sang tổ miếu, bày đồ tế khí, trần thiết áo xiêm của người xưa, mùa nào tiến dâng thứ ấy. Lễ tiết của tông miếu, cốt là để sắp xếp thứ tự chiêu mục. Sắp xếp thứ tự tước vị, cốt là để phân biệt đẳng cấp quý tiện. Sắp xếp thứ tự chức việc, cốt là để phân rõ tài năng cao thấp. Khi Lữ thù, người bậc thấp rót mời người bậc cao, là cốt để cho người bậc thấp cũng được dự vào yến ẩm. Trong yến ẩm, xếp chỗ ngồi theo tuổi tác, là cốt để phân biệt trẻ già trưởng ấu. Đặt chân lên vị trí của ông cha, hành cái lễ của ông cha, diễn tấu bản nhạc ấy của ông cha, kính trọng những người mà ông cha tôn quý, yêu mến những người mà ông cha từng thân yêu, thờ người đã chết như khi thờ người đang sống, cúng tế vong linh như khi người đang còn, thật là hiếu đến tột bậc vậy! Lễ nghi tế Giao tế Xã, là để thờ Thượng đế. Lễ nghi tông miếu là để tế tự tổ tiên. Biết rõ ý nghĩa của lễ Giao Xã và lễ Đế lễ thường, thì cai trị đất nước cũng dễ như bày ra trên bàn tay vậy.