Lịch sử 11/Châu Phi và các nước Mỹ La-tinh (cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX)

From Wikiversity
Jump to navigation Jump to search

Châu Phi[edit]

  • Châu Phi là lục địa lớn thứ 2 trên thế giới, giàu tài nguyên khoáng sản, có nền văn hóa lâu đời.
  • Châu Phi có nền văn minh cổ đại rực rỡ.

Các đế quốc xâm lược phân chia châu Phi[edit]

  • Từ giữa thế kỉ XIX thực dân châu Âu bắt đầu xâm lược châu Phi.
  • Vào những năm 70, 80 của thế kỉ XIX, sau khi hoàn thành kênh đào Xuy-ê, các nước tư bản phương Tây đua nhau xâu xé châu Phi.
    • Anh chiếm: Nam Phi, Ai Cập, Đông Xu-đăng, một phần Đông Phi, Kê-ni-a, Xô-ma-li, Gam-bi-a.
    • Pháp chiếm: Tây Phi, miền xích đạo châu Phi, Ma-đa-ga-xca, một phần Xô-ma-li, An-giê-ri, Tuy-ni-di, Xa-ha-ra.
    • Đức: Ca-mô-run, Tô-gô, Tây Nam Phi, Ta-da-ni-a,
    • Bỉ chiếm Công-gô
    • Bồ Đào Nha: Mô-dăm-bích, Ăng-gô-la và một phần Ghi-nê
  • Đầu thế kỉ XX việc phân chia thụôc địa giữa các đế quốc ở châu Phi căn bản đã hoàn thành.

Các cuộc đấu tranh tiêu biểu của nhân dân châu Phi[edit]

Thời gian Phong trào đấu tranh Kết quả
1830 – 1874 Cuộc đấu tranh của Áp-đen Ca-đê ở Angiêri thu hút đông đảo lực lượng tham gia Pháp mất nhiều thập niên mới chinh phục được nước này.
1879 – 1882 Ở Ai Cập Atmet Arabi lãnh đạo phong trào “Ai Cập trẻ” Năm 1882 các đế quốc mới ngăn chặn được phong trào
1882 – 1898 Mu-ha-met At-mét đã lãnh đạo nhân dân Xu-Đăng chống thực dân Anh Năm 1898 phong trào bị đàn áp đẫm máu nên thất bại
1889 Nhân dân Ê-ti-ô-pi-a tiến hành kháng chiến chống thực dân Italia. – Ngày 01/3/1896 Italia thất bại, Êtiôpia giữ được độc lập

– Cùng với Libêria là những nước châu Phi giữ được độc lập ở cuối thế kỉ XIX đến thế kỉ XX.

  • Ngày 01/3/1896 Italia thất bại, Ê-ti-ô-pi-a giữ được độc lập.
  • Cùng với Li-bê-ri-a là những nước châu Phi giữ được độc lập ở cuối thế kỉ XIX đến XX.

* Kết quả: phong trào đấu tranh chống thực dân của nhân dân châu Phi đều thất bại (trừ Ê-ti-ô-pi-a).

* Nguyên nhân thất bại: chênh lệch lực lượng, trình độ tổ chức thấp, bị thực dân đàn áp.

* Ý nghĩa: thể hiện tinh thần yêu nước, tạo tiền đề cho giai đoạn sau – đầu thế kỉ XX.

  • Phong trào đấu tranh ở châu Phi bao gồm đấu tranh bảo vệ độc lập và đấu tranh chống ách đô hộ của chủ nghĩa thực dân.

Khu vực Mĩ La-tinh[edit]

  • Mĩ La-tinh: là một phần lãnh thổ rộng lớn của châu Mĩ. Gồm một phần Bắc Mĩ, toàn bộ Trung Mĩ, Nam Mĩ và những quần đảo ở vùng biển Ca-ri-bê. Sở dĩ gọi đây là khu vực Mĩ La-tinh vì cư dân ở đây nói tiếng Tây Ban Nha hay Bồ Đào Nha (ngữ hệ La-tinh).
  • Trước khi xâm lược, Mĩ La-tinh là một khu vực có lịch sử văn hóa lâu đời, giàu tài nguyên. Cư dân bản địa ở đây là người In-đi-an, chủ nhân của nhiều văn hóa cổ nổi tiếng, văn hóa May-a, văn hóa In-ca, văn hóa A-dơ-tếch.

Chế độ thực dân ở Mĩ La-tinh[edit]

  • Đầu thế kỉ XIX, đa số các nước Mĩ La-tinh đều là thuộc địa của Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha.
  • Chủ nghĩa thực dân đã thiết lập chế độ thống trị phản động, dã man, tàn khốc:
    • Tàn sát dồn đuổi cư dân bản địa, chiếm đất đai lập đồn điền.
    • Đưa người Châu Phi sang để khai thác tài nguyên (vàng và bạc, người ta còn chở từ châu Mĩ về Tây Ban Nha đường, ca cao, gỗ, đá quý, ngọc trai, cánh kiến, thuốc lá, bông,...).

Phong trào đấu tranh giành độc lập[edit]

Thời gian Tên nước Kết quả
Cuối XVIII Ở Haiti bùng nổ cuộc đấu tranh (1791) chống Pháp dưới sự lãnh đạo của Tút-xanh Lu-véc-tuy-a. – Năm 1803 thắng lợi.

– Haiti thành nước cộng hòa da đen đầu tiên ở Nam Mĩ.

– Cổ vũ phong trào đấu tranh ở Mĩ La-tinh.

20 năm đầu thế kỉ XX – Phong trào đấu tranh nổ ra sôi nổi, quyết liệt, các quốc gia độc lập ở Mĩ La-tinh lần lượt hình thành. – Các quốc gia độc lập ra đời:

+ Mê hi cô: 1821

+ Áchentina: 1816

+ Urugoay: 1828

+ Paragoay: 1811

+ Braxin: 1822

+ Pê-ru: 1821

+ Colômbia: 1830

+ Ecuađo: 1830

Nhận xét[edit]

Đầu thế kỉ XX phong trào đấu tranh giành độc lập ở Mĩ La-tinh diễn ra sôi nổi, quyết liệt. Kết quả hầu hết khu vực đã thoát khỏi ách thống trị của thực dân Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha trở thành quốc gia độc lập

Tình hình Mĩ La-tinh sau khi giành độc lập và chính sách bành trướng của Mĩ[edit]

  • Sau khi giành độc lập, các nước Mĩ La-tinh có tiến bộ về kinh tế xã hội: Braxin trồng nhiều bông và cao su, cung cấp một nửa cà phê cho thị trường thế giới. Ac-hen-ti-na sản xuất len, da cừu, thịt bò xuất khẩu sang Anh,... Các đồn điền trồng lúa mì, cây công nghiệp, chăn nuôi lấy thịt, sữa và lông phát triển mạnh trở thành nguồn hàng xuất khẩu có giá trị của nhiều nước. Dân số tăng nhanh do người nhập cư ngày càng đông.
  • Mĩ âm mưu biến Mĩ La-tinh thành “sân sau” của Mĩ ở Mĩ La-tinh.
  • Để thực hiện được âm mưu của mình, Mĩ đã đưa ra thủ đoạn tuyên truyền học thuyết: “Châu Mĩ của người châu Mĩ” (1823), thành lập “Liên minh dân tộc các nước cộng hòa châu Mĩ” (Liên Mỹ) dưới sự chỉ huy của Oa-sinh-tơn.
  • Năm 1898 Mỹ hất cẳng Tây Ban Nha (người châu Âu) khởi châu Mĩ.
  • Đầu thế kỉ XX, dùng chính sách “Cái gậy lớn” và “Ngoại giao đô la” để khống chế khu vực này.
  • Mĩ La-tinh trở thành thuộc địa kiểu mới của Mĩ.

Tham khảo[edit]

  • SGK Lịch sử 11, NXB Giáo dục Việt Nam, 2019.