Sách Đại học

From Wikiversity
Jump to navigation Jump to search

Sách Đại học là 1 trong 4 quyển sách trong Tứ thư. Đại học vốn chỉ là một thiên trong sách Lễ ký (Kinh Lễ sau này), được Tăng Sâm hay Tăng Tử biên soạn . Vào thời Tống, xuất hiện dưới dạng Tứ thư tập chú của Chu Hi. Sách Đại học có 2 phần . Phần đầu có một thiên gọi là Kinh, chép lại các lời nói của Khổng Tử. Phần sau là giảng giải của Tăng tử, gọi là Truyện, gồm 9 thiên.

Trích dẩn

  • Đạo đại học là làm sáng tỏ đức, tân dân, ở cõi chí thiện. Đạt tới cõi chí thiện, thì phương hướng kiên định . Phương hướng kiên định, thì yên tĩnh . Yên tĩnh thì an lòng . An lòng thì có thể suy tính . Suy tính thì có thu hoạch. Muôn vật đều có gốc ngọn nặng nhẹ, muôn vật đều có đầu cuối trước sau. Biết sắp xếp đúng thứ tự trước sau của sự vật, thì đã gần với Đạo vậy.
  • Người xưa muốn làm sáng tỏ đức sáng trong thiên hạ, trước hết phải bình trị được nước mình . Muốn bình trị được nước mình, trước hết phải sửa sang cho nhà mình được chỉnh tề tốt đẹp . Muốn sửa sang nhà mình cho chỉnh tề tốt đẹp; trước hết phải tu chỉnh bản thân mình . Muốn tu chỉnh bản thân mình; trước hết phải lo giữ cho cái tâm mình ngay ngắn . Muốn giữ cho ngay ngắn cái tâm mình, trước hết phải làm cho ý niệm mình được chân thành . Muốn làm cho ý niệm mình được chân thành thì trước hết, phải có sự hiểu biết . Con đường để có được sự hiểu biết chính là nghiên cứu đến nơi đến chốn cái nguyên lí của sự vật.
  • Nghiên cứu đến tận cùng nguyên lí của sự vật, thì mới có thể có được sự hiểu biết . Có được sự hiểu biết thì ý niệm mới chân thành . Ý niệm chân thành thì cái tâm mới ngay thẳng . Cái tâm ngay thẳng thì mới tu chỉnh được bản thân mình. Tu chỉnh được bản thân mình rồi mới sửa sang nhà mình chỉnh tề tốt đẹp . Sửa sang nhà mình chỉnh tề tốt đẹp mới bình trị được nước mình . Bình trị được nước mình thì mới làm thiên hạ được thái bình.
  • Từ thiên tử cho đến kẻ thứ nhân, tất cả đều lấy việc sửa mình làm gốc.

Cương lĩnh và điều mục[edit]

"Đại học" được nhà nho giải thích là Đại nhân chi học, hiểu theo 2 nghĩa, là Cái học của bậc đại nhân và là cái học để trở thành bậc đại nhân. Sách Đại học dạy người ta cách tu thân và cai trị thiên hạ theo chủ trương vi chính dĩ đức Hành xử theo Đạo đức của Khổng giáo .

Đại học đưa ra ba cương lĩnh (Tam cương lĩnh) được cụ thể hóa bằng 8 điều mục nhỏ (Bát điều mục) để tu đạo đạt đến chân thiện chân mỹ

  • 3 cương lĩnh
Minh minh đức (làm sáng cái đức tính của mình), Tân dân (Giúp người bỏ cũ theo mới ) , Chỉ ư chí thiện (Để đạt đến chí thiện)
  • 8 điều mục
Cách vật (Quan sát nhận xét vật) , Trí tri (Hiểu biết vật tinh tường ) , Thành ý (Ý nghỉ phải chân thật) , Chính tâm (Tâm tánh phải chân chính) , Tu thân (Lo tu sửa bản thân ) , Tề gia (Xếp đặt mọi việc cho gia đình hài hòa) , Trị quốc ( Trị nước an bình) , Bình thiên hạ (Khiến thiên hạ thái bình).

Sách Đại học[edit]

Đại học vốn là một thiên trong sách Lễ kí (là thiên thứ 42 trong 49 thiên của sách này). Là một trong các tác phẩm Tứ Thư của Nho giáo, tương truyền là do Tăng tử làm ra. Vào thời Tống, xuất hiện cuốn Tứ thư tập chú của Chu Hi.

  1. Khang cáo
  2. Bàn Minh
  3. Bang Kì
  4. Thính Tụng
  5. Tri Bản
  6. Thành Ý
  7. Chính Tâm
  8. Tu Thân Tề Gia
  9. Tề Gia Trị Quốc
  10. Tri Quốc Bình Thiên Hạ