Lịch sử 8/Phong trào độc lập dân tộc ở Châu Á (1918 – 1939)

From Wikiversity
Jump to navigation Jump to search

Những nét chung về phong trào độc lập dân tộc ở châu Á. Cách mạng Trung Quốc trong những năm 1919-1939[edit]

Những nét chung về phong trào độc lập dân tộc ở châu Á[edit]

Mang nét mới[edit]

  • Do ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga và sự kết thúc của Chiến tranh thế giới thứ nhất, phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á bùng nổ mạnh, lên cao và lan rộng ở Đông Bắc Á, Đông Nam Á, Nam Á, Tây Nam Á.
  • Giai cấp công nhân tích cực tham gia đấu tranh giành độc lập và nhiều nước giữ vị trí lãnh đạo.
  • Các Đảng Cộng sản lần lượt thành lập ở Trung Quốc, Ấn Độ, In-đô-nê-xi-a, Việt Nam, Mã Lai, Xiêm, Phi-líp-pin và giữ vai trò lãnh đạo cách mạng.

Các phong trào tiêu biểu[edit]

  • Phong trào Ngũ Tứ ở Trung Quốc 4-5-1919
  • Cách mạng Mông Cổ thắng, Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ ra đời.
  • Phong trào ở Đông Nam Á lan rộng khắp nơi.
  • Ở Ấn Độ bãi công; Đảng Quốc Đại lãnh đạo nhân dân đấu tranh đòi độc lập, tẩy chay hàng hóa Anh 1921 – 1922, Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ thành lập.
  • Cách mạng Việt Nam phát triển mạnh ở cả nước.

Trung Quốc trong những năm 1919 – 1939[edit]

Phong trào Ngũ Tứ. Sự thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc:[edit]

  • Phong trào Ngũ Tứ (4-5-1919) của 3000 học sinh yêu nước ở Bắc Kinh biểu tình chống đế quốc và lan rộng ra cả nước.
  • Lôi cuốn công nhân, nông dân, trí thức yêu nước tham gia.
  • Chủ nghĩa Mác – Lê-nin được truyền bá.
  • 7-1921: Đảng Cộng sản Trung Quốc được thành lập.
  • Mở đầu cao trào cách mạng chống phong kiến.
  • So sánh Cách mạng Tân Hợi và phong trào Ngũ Tứ:
    • Cách Mạng Tân Hợi: “đánh đổ Mãn Thanh”, tính chất chống phong kiến.
    • “Phong trào Ngũ Tứ”: khẩu hiệu: “Trung Quốc của người Trung Quốc”, “Phế bỏ Hiệp ước 21 điều", mang tính chất chống đế quốc.

Hoạt động của Đảng Cộng Sản Trung Quốc[edit]

  • 1926 – 1927: Đảng Công sản lãnh đạo chiến tranh cách mạng lật đổ quân phiệt đang chia nhau thống trị Trung Quốc.
  • 1927 – 1937: nội chiến: Đảng Cộng sản lật đổ Quốc Dân Đảng của Tưởng Giới Thạch.
  • Tháng 7-1937: Nhật xâm lược Trung Quốc, Quốc – Cộng đình chỉ nội chiến, hợp tác chống Nhật, Trung Quốc bước vào giai đoạn kháng chiến chống Nhật.

Phong trào độc lập dân tộc ở Đông Nam Á[edit]

Tình hình chung của phong trào độc lập dân tộc ở Đông Nam Á[edit]

  • Đầu thế kỷ XX, Đông Nam Á là thuộc địa của chủ nghĩa thực dân (trừ Thái Lan).
  • Sau chiến tranh thế giới thứ nhất phong trào đấu tranh chống đế quốc bùng nổ mạnh do:
    • Chính sách khai thác bóc lột của các nước đế quốc sau chiến tranh.
    • Ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga.
  • Nhận xét về phong trào độc lập ở Đông Nam Á:
    • Tầng lớp trí thức mới đấu tranh theo hướng dân chủ tư sản.
    • Giai cấp vô sản trưởng thành và lãnh đạo phong trào cách mạng.
    • Các Đảng Cộng sản thành lập như In đô nê xia (1920); Việt Nam (1930), Mã Lai, Xiêm, Phi-líp-pin 1930,... đã lãnh đạo giai cấp công nhân và nhân dân lao động chống đế quốc (Xô Viết Nghệ Tĩnh 1930 – 1931)
    • Phong trào dân chủ tư sản đã xuất hiện chính đảng hay phong trào có tổ chức và có ảnh hưởng rộng lớn.

Phong trào độc lập dân tộc ở một số nước Đông Nam Á[edit]

  • Diễn ra sôi nổi và liên tục dưới nhiều hình thức:
  • Tại Đông Dương
    • Lào: khởi nghĩa của Ông Kẹo và Cam-ma-đan (1901 – 1936).
    • Cam-pu-chia: 1918 – 1920 – 1926 phong trào hướng dân chủ tư sản của A-cha Hem-chiêu 1930 – 1935
    • Việt Nam: phát triển mạnh nhất là sau khi Đảng Cộng sản thành lập (Xô Viết Nghệ Tĩnh 1930 – 1931)
  • Tại In đô nê xia: chống lại Hà Lan:
    • Khởi nghĩa bùng nổ ở Gia-va, Xu-ma-tra dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, sau khi bị đàn áp, quần chúng ngả theo phong trào dân tộc tư sản của Xu-các-nô.
    • Năm 1940: kháng chiến chống Nhật.
    • Kết quả: chưa giành thắng lợi nhưng có ý nghĩa quyết định.

Lập bảng thống kê[edit]

Niên đại Tên phong trào Khu vực
1-5-1919 Phong trào Ngũ Tứ ở Trung Quốc Đông Á
1919 – 1922 Thổ Nhĩ Kỳ – Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ Tây Nam Á
1921 – 1924 Cộng hòa nhân dân Mông Cổ Đông Bắc Á
1901 – 1936 Lào: khởi nghĩa của Ong Kẹo và Cam ma đan Đông Dương
1918 – 1920 – 1926 Campuchia: liên tiếp nổ ra
1930 – 1935: Campuchia: Dân chủ tư sản: nhà sư A cha Hem Chiêu
1930 – 1931 Xô Viết Nghệ Tĩnh ở Việt Nam
1926 – 1927 In-đô-nê-xia: tại Gia va và Xu-ma-tra dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, sau khi bị đàn áp, quần chúng ngả theo phong trào dân tộc tư sản Ô Xu các nô Đông Nam Á hải đảo

Tham khảo[edit]

  • SGK Lịch sử 8, NXB Giáo dục Việt Nam, 2019.