Quả báo

Quả báo (Template:Lang-zh), nghiệp quả (Template:Lang-zh), nghiệp báo (Template:Lang-zh), hay vipāka (tiếng Phạn và tiếng Pali), là một thuật ngữ Phật giáo ám chỉ Báo ứng . Hành động chống trả lại nghiệp gây ra .

Thí du

Gieo gió gặp bão , Ở ác gặp ác,

Phật dạy

Ác nghiệp chính do mình tạo, tự mình sinh ra. Ác nghiệp làm hại kẻ ngu dễ dàng như kim cương phá hoại bảo thạch... Làm dữ bởi ta, mà nhiễm ô cũng bởi ta; làm lành bởi ta, mà thanh tịnh cũng bởi ta. Tịnh hay không tịnh đều bởi ta, chứ không ai có thể làm cho ai thanh tịnh được.

Do vậy con người không thể đổ lỗi cho hoàn cảnh khó khăn khiến bản thân mình sa đọa,. Làm Thiện hay làm Ác, tạo Ác nghiệp hay Thiện nghiệp đều là do tự thân mình chọn lấy, quả báo thế nào là do chính mình làm ra chứ không phải do Thần Phật nào quyết định. Vậy muốn biết nhân quả kiếp trước của ai, cứ xem cái địa vị sang hèn của người ấy ở kiếp đương sanh. Muốn biết nhân quả đời sau của họ thế nào, cứ xem tâm tánh và hành động của họ ở ngay kiếp này vậy.

2 loại Nghiêp báo

Nghiệp báo vốn có hai thứ, Biệt nghiệp (Karma individuel) và Cộng nghiệp (Karma collectif).

• Biệt nghiệp: là quả báo riêng từng người, ai tạo nhân gì thì nhận quả nấy. Biệt nghiệp lại ứng quả có hai cách: Định nghiệp và Bất định nghiệp.
• Cộng nghiệp: là quả báo chung cho nhiều người phải chịu. Như nhiều kẻ đồng phạm một tội ác, khi đền tội, phải chịu chung một ác quả.

Thời gian báo ứng

Đối với thời gian, sự báo ứng có ba cách

• Báo ứng ngay trong kiếp tạo nhân, gọi đương kiếp nhân quả, ngôn ngữ hiện đại gọi là Hệ quả, kết quả, nếu là những nhân quả xấu thì còn gọi là Hậu quả.
• Báo ứng theo cái nhân kiếp trước, gọi tiền kiếp nhân quả, nghiệp báo.
• Báo ứng ở kiếp sau do cái nhân hiện tại, gọi hậu kiếp nhân quả.

Trường hợp Quả báo

1. Oan gia đối đầu : Trường hợp này xuất hiện khi, ở kiếp trước, chúng sinh này đã gieo nhân thiện (ác) với chúng sinh kia, và chúng sinh kia có suy nghĩ muốn trả quả báo, kiếp này phải gặp lại để nhận những gì đã gieo.

Vd: Kiếp trước, người này (A) là thuộc hạ của một băng đảng xã hội đen, nghe lệnh giết hại một người vô tội (B), làm gia đình người đó đau khổ. Vì bị giết hại, người kia (B) nuôi ý định trả thù. Kiếp này gặp lại, đúng vào thời điểm thích hợp, nghiệp báo thúc đẩy xuất hiện ý định trả thù ở người vô tội (B). Chỉ vì những lý do rất nhỏ nhặt, người vô tội(B) nổi giận và giết hại người kia (A) để trả lại nghiệp xưa.

2. Người gieo nhân gặp người gặt quả : Trường hợp này xuất hiện khi, ở kiếp trước, chúng sinh này đã gieo nhân thiện (ác) với chúng sinh kia, kiếp này sẽ phải trả quả báo, nhưng chúng sinh kia không xuất hiện, mà có chúng sinh khác xuất hiện thời điểm đó để gieo nhân.

Ví dụ: Kiếp trước, người này (A) từng lấy cắp tài sản của một người khá giả. Người khả giả đó, vì sống có đạo đức, biết làm phước nên sinh ra ở đất nước khác, không gặp lại người đã lấy cắp tài sản. Kiếp này, một người có ý muốn lấy cắp tài sản (B) gặp người trả quả lấy cắp tài sản (A). Hoàn cảnh thuận lợi, người (A) sơ hở bị người (B) lấy cắp tài sản.

3. Trả nghiệp vô tình :Trường hợp này xuất hiện khi, ở kiếp trước, chúng sinh này đã gieo nhân thiện (ác) với chúng sinh kia, đến kiếp này phải trả quả báo nhưng chúng sinh kia không muốn trả thù, và không có chúng sinh nào xuất hiện thời điểm đó để gieo nhân.

Vd: Kiếp trước, người này có ác tâm (A) giết hại một người vô tội, nhưng người vô tội đó có tu hành, đã phát nguyện thương yêu và không trả thù người đã giết hại mình. Đến thời điểm người có ác tâm (A) phải trả quả báo, vô tình đi đường, bị một cây mục đè vào người.

Theo quan niệm Baha'i

Quả báo theo quan niệm của giáo lý Baha'i được cho là

Sự đau khổ, day dứt của tâm hồn khi làm một điều gì sai trái .

Trong giáo lý Baha'i không đề cập đến hình phạt mà các tôn giáo khác thường nêu ra. Sự khổ đau tâm hồn chính là trạng thái địa ngục hay còn gọi nôm na là quả báo.

Một điểm khác nữa mà người Baha'i tin rằng nếu sự xấu đến với ta mà tự do ta gây ra thì đương nhiên ta phải hứng chịu. Nhưng điều không may mắn đến không do ta làm ra thì chắc chắn đó là Ý chí của Đấng Tối cao và người Baha'i vui vẻ nhận lấy và tạ ơn, ví như các bậc phải chịu tử đạo để bảo vệ đức tin, hoặc cha mẹ sinh em bé nhưng em bé chết ngay thì người Baha'i tin đó là Ý chí của Đấng Tối cao. Một quan niệm tiến bộ khiến người ta vui vẻ trong mọi hoàn cảnh.

Theo quan niệm Kỳ Na giáo

Kỳ Na giáo cho rằng

Thế giới không có khởi đầu nhưng được xem là đang chuyển động qua các thời kỳ tiến hóa và thoái hóa .

Thế giới ấy không đòi phải có sự giải thích và quá trình biến đổi ấy xảy ra do bởi thao tác của định luật nghiệp báo (karma) và do bởi mọi sự, đều không bền vững và bị hỗn hợp. Chính nghiệp báo lèo lái vũ trụ, chứ chẳng phải một thần linh nào cả.

Luật Nhân Quả

Theo Luật Nhân Quả, khi chúng ta tạo Nhân nào thì sẽ nhận Quả (báo) tương ứng, nghĩa là "Nhân nào quả nấy" theo nhu Ở ác gặp ác, ở lành gặp lành .

Học thuyết "Luật Nhân Quả hay Nghiệp Quả Báo Ứng" rất cần thiết cho chúng ta là những con người đang sống trên thế gian này, đang chịu sự vay trả, trả vay của Nghiệp do chúng ta gây ra . Hiểu biết Luật Nhân Quả giúp cho chúng ta tự nhận biết được Quả tốt hay xấu chúng ta đang lãnh chịu ở đời này do Nghiệp chúng ta đã tạo ra. Những gì chúng ta đã làm dù tốt hay xấu, dù vô tình hay cố ý đều sẽ hoàn trả lại cho chúng ta một cách sòng phẳng không thiếu sót khi hội đủ nhân duyên

Mỗi tác động (Nhân hay Nghiệp) dưới một điều kiện nhất định sẽ sinh ra một Quả Báo. Một khi Quả đó chín, nó sẽ "hồi đáp" trở lại người đã tạo ra nó. Thời gian để một Quả chín muồi có thể kéo dài rất lâu cũng có khi rất mau. Nghiệp đã gieo thì trăm, ngàn kiếp vẫn không mất. Khi đủ nhân duyên nó sẽ xuất hiện. Ai gây Quả ác thì sẽ nhận Quả ác, ai tạo Quả lành sẽ nhận Quả lành một cách công bằng, không thiên vị. Tạo Nghiệp tốt có thể mang lại kết quả tốt trong đời hiện tại hay trong đời tái sinh. Nhưng chúng ta cần nhớ là dù tạo Nghiệp tốt hay xấu đều phải chịu luân hồi sinh tử. Trong minh thứ ba là Lậu Tận Minh, Đức Phật đã xác nhận nguyên nhân của luân hồi sinh tử là Lậu hoặc. Ở đây, Nghiệp chính là Lậu hoặc. Bên trong Lậu hoặc chứa sẵn mầm tham sân si. Chính tham sân si thúc đẩy người ta có hành vi tạo Nghiệp nên Lậu hoặc hay Nghiệp là nguyên tố của luân hồi sinh tử. Nó theo chúng ta nhiều đời từ quá khứ, hiện tại và tương lai.

Tu nghiep

Như vậy nhờ vào việc tu tập giữ gìn giới đức và hành thiện mà chúng ta có thể hoá giải bớt những nghiệp xấu mà chúng ta đã lỡ gây ra. Trong kinh A-Hàm Đức Phật dạy: "Người gây nhân bất thiện, biết tu thân, tu giới, tu tâm thì quả sẽ đổi thay". Như vậy chúng ta thấy rõ muốn thoát Nghiệp phải tu tập tích lũy công đức, càng nhiều công đức thì chúng ta mới có thể hoà tan dần dần để đi đến xoá bớt Nghiệp mà chúng ta đã tạo, nên mới nói "Tu là chuyển Nghiệp" hay "Tu là giải Nghiệp".

Tu là sửa đổi, trước kia hay làm những việc xấu bây giờ sửa đổi không làm việc xấu ác nữa mà thực hành những điều thiện lành. Chuyển Nghiệp là chuyển hoá khổ đau thành an vui hạnh phúc. Tuỳ theo khả năng tu nhiều hay ít mà quả khổ sẽ thay đổi chứ không cố định "nhân nào quả đó" như khi chưa biết tu, tức chưa biết sửa đổi.

Đức Phật dạy muốn chuyển Nghiệp chúng ta cần phải "tịnh hoá tam nghiệp" nghĩa là tu sửa, thanh lọc Thân, Khẩu, Ý từ những lầm lỗi bất thiện dần dần trở nên thiện lành.

Về Thân

1) Không sát sanh, hãm hại, giết người, cũng không xúi giục người khác giết người hại vật.

2) Không trộm cắp của không cho, dù chỉ là một cây kim cuộn chỉ.

3) Vợ hoặc chồng phải thuỷ chung, không gian dâm tà hạnh với người khác.

Về Khẩu

1) Không vọng ngữ, nói dối.

2) Không nói lời hung dữ, độc ác.

3) Không dùng lời thêu dệt đặt điều nói xấu kẻ khác.

4) Không nói lời đâm thọc, hai chiều khiến cho người này hận ghét người kia.

Về Ý

Không uống rượu say. Không xử dụng ma tuý cần sa, những thứ này là nguyên nhân của bệnh thân và tâm. Nó khiến cho tâm trí ngày càng mê mờ si muội.

Ngoài ra, Đức Phật cũng khuyên chúng ta nên hành thiện không bỏ qua bất cứ việc thiện nhỏ nhặt nào và xa lìa những hành động xấu ác làm tổn thương người khác đồng thời hãy tu tập giữ tâm thanh tịnh không gợn ý xấu tốt về bất cứ chuyện gì qua bài kệ: "Chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành, tự tịnh kỳ ý. Thị chư Phật Giáo", đại ý là: "Những việc ác không nên làm, Vâng làm những việc lành. Khéo giữ tâm thanh tịnh. Đó là lời Phật dạy"

Nhìn chung, ngoài Đức Phật và các vị A-La-Hán đã hoàn toàn sạch Nghiệp, các Ngài "Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm xong, sau đời hiện tại không có đời khác nữa", còn bất cứ một chúng sanh nào còn luân hồi trong sáu cõi (Trời, Người, A-tu-La, Súc sanh, Ngạ quỷ, Địa ngục) đều mang Nghiệp. Vì có Nghiệp mới có tái sinh để trả nghiệp. Tuỳ Nghiệp nặng hay nhẹ mà khổ nhiều hay khổ ít. Đức Phật dạy chúng ta phải tu để chuyển đổi quả báo do Nghiệp gây ra bằng cách giữ giới tức tu Giới, tu Thân và tu Ý. Mà tu Ý tức tu Tâm là quan trọng hơn hết.